Շամշյանի խոսքով՝ զոհված զինվորի ծնողները գտնվում են արտերկրում․ հայրը բուժում է անցնում, մայրը խնամում է նրան։ Այս մեկ նախադասությունը հնչում է սառը և պաշտոնական, բայց դրա հետևում թաքնված է մի ամբողջ ճակատագիր, մի ընտանիքի կոտրված պատմություն, որն այժմ ապրում է իր կյանքի ամենածանր գիշերը։
Զինվորական մասից ստացված լուրը հարված էր ոչ միայն հարազատների, այլև ամբողջ համայնքի համար։ Երիտասարդ, կյանքով լի տղան, որը մեկնել էր ծառայության, այլևս երբեք տուն չի վերադառնա։ Նրա սենյակը կմնա կիսաբաց դռներով, պահարանում՝ համազգեստի հոտով, սեղանին՝ անավարտ գրությամբ կամ բացված գրքով, իսկ հեռախոսում՝ վերջին չկարդացված հաղորդագրություններով, որոնց այլևս երբեք պատասխան չի տրվի։
Ամենացավալին այն է, որ այդ պահին ծնողները արտերկրում էին։ Հայրը բուժում էր անցնում՝ փորձելով հաղթահարել առողջական խնդիրները։ Մայրը նրա կողքին էր, խնամում էր նրան՝ հավատալով, որ շուտով կվերադառնան տուն, կտեսնեն որդուն, կհպարտանան նրա ծառայությամբ և գուցե միասին կկառուցեն ապագան։ Սակայն այդ ապագան փլուզվեց մեկ ակնթարթում։
Ասում են՝ մոր սիրտը միշտ զգում է վտանգը։ Հարազատների խոսքով՝ վերջին օրերին մայրը անհանգիստ էր, հաճախ էր զանգահարում որդուն, հարցնում՝ ինչպես է, ինչ է անում, ամեն ինչ կարգի՞ է։ Որդին, ինչպես բոլոր զինվորները, վստահեցնում էր, որ անհանգստանալու պատճառ չկա։ Նա չէր ցանկանում ծանրաբեռնել ընտանիքին, հատկապես հորը, որն այդ պահին բուժում էր անցնում։ Նա ուժեղ էր, ժպտերես և, ընկերների խոսքով, երբեք չէր բողոքում։
Այժմ ընտանիքին սպասվում է ամենադժվար ճանապարհը՝ հայրենիք վերադառնալը և անդառնալի իրականության հետ առերեսվելը։ Օդանավակայանում նրանց չեն դիմավորելու ուրախությամբ, այլ սևազգեստ մարդկանցով, լուռ հայացքներով և ցավով լի գրկախառնություններով։ Ոչ ոք չի գտնի այն բառերը, որոնք կկարողանան հանգստացնել ծնողների սրտերը։
Համայնքում բոլորը խոսում են այս ընտանիքի մասին։ Նրանք հայտնի էին որպես համեստ, աշխատասեր և արժանապատիվ մարդիկ։ Տղան դպրոցում առանձնանում էր իր համառությամբ և բարեկամական բնավորությամբ։ Նա երազում էր ավարտել ծառայությունը, շարունակել կրթությունը, դառնալ մասնագետ և օգնել ծնողներին։ Ընկերներն ասում են, որ նա հաճախ էր խոսում շուտ տուն վերադառնալու, աշխատելու և հորը առողջական խնդիրները հաղթահարելու հարցում աջակցելու ցանկության մասին։
Այս պատմությունը կրկին բացում է այն վերքը, որը մեր հասարակությունում երբեք ամբողջությամբ չի սպիանում։ Ամեն նման լուր հիշեցնում է կյանքի փխրունության մասին, այն մասին, թե որքան արագ կարող է մի զանգ փոխել ամեն ինչ։ Երբ զանգում են զինվորական մասից, սիրտը սեղմվում է։ Երբ ասում են՝ «Մենք նորություն ունենք», աշխարհը կանգ է առնում։
Պաշտոնական հանգամանքները դեռևս պարզվում են։ Քննությունը պետք է պատասխան տա այն հարցերին, որոնք այսօր հուզում են բոլորին՝ ինչպես, ինչու և հնարավո՞ր էր արդյոք կանխել այս ողբերգությունը։ Սակայն այդ հարցերը որդուն չեն վերադարձնի։ Դրանք կարող են որոշ չափով մխիթարություն բերել միայն այն դեպքում, եթե ճշմարտությունը բացահայտվի ամբողջությամբ և թափանցիկ կերպով։
Ծնողների բացակայությունը երկրում ողբերգության պահին ավելի է խորացնում ցավը։ Նրանք որդու կողքին չէին նրա վերջին օրերին, չկարողացան վերջին անգամ գրկել նրան։ Այս գիտակցումը, հավանաբար, երկար տարիներ կհետապնդի նրանց։ Սակայն իրականում մեղքի զգացում չպետք է լինի։ Նրանք պարզապես պայքարում էին իրենց կյանքի դժվարությունների՝ առողջության, գոյատևման, ապագայի համար։ Ոչ ոք չէր կարող կանխատեսել նման սարսափելի ավարտը։
Հասարակության արձագանքը բուռն է։ Սոցիալական ցանցերում մարդիկ ցավակցություններ են հայտնում, արդարություն պահանջում, աղոթում ընտանիքի համար։ Շատերը գրում են, որ անտարբեր մնալն այլևս անհնար է, որ յուրաքանչյուր նման դեպք պետք է մանրակրկիտ քննվի, որպեսզի ապագայում կանխվեն նման կորուստները։
Այս պատմությունը միայն մեկ ընտանիքի ողբերգությունը չէ։ Սա բոլորիս ցավն է։ Սա հիշեցում է, որ յուրաքանչյուր զինվոր ունի տուն, իրեն սպասող մայր ու հայր և երազանքներ։ Նա պարզապես անուն չէ հաշվետվության մեջ։ Նա մարդ է՝ պատմությամբ, սիրով ու հույսով։
Երբ ծնողները վերադառնան և կանգնեն իրենց որդու գերեզմանի առջև, նրանք, հավանաբար, ոչինչ չեն ասի։ Լռությունը կդառնա ամենաբարձր ճիչը։ Եվ այդ լռության մեջ կհնչի մի հարց, որը երկար կմնա օդում՝ ինչո՞ւ։
Քանի դեռ շարունակվում են պաշտոնական պարզաբանումները, մնում է միավորվել, աջակցել ընտանիքին և պահանջել, որ յուրաքանչյուր նման դեպք ստանա համակողմանի գնահատական։ Որպեսզի ոչ մի հարց անպատասխան չմնա։ Որպեսզի ոչ մի ծնող երբեք չլսի այն զանգը, որը կյանքը կբաժանի երկու մասի՝ «մինչև» և «հետո»։
Այսօր երեկոյան շատ տներում լույսը երկար կմնա վառ։ Մայրերը կկանչեն որդիներին, հայրերը լուռ կնստեն հեռուստացույցի առաջ, բայց նրանց մտքերը կլինեն զինվորական մասերում։ Որովհետև յուրաքանչյուր նման լուր հիշեցնում է, որ խաղաղությունը, անվտանգությունը և մարդկային կյանքը ամենաթանկ արժեքներն են, և դրանց պահպանումը պահանջում է ոչ միայն խոսքեր, այլև պատասխանատվություն։ Իսկ մինչ ընտանիքը մեկնում է հայրենիք իր կյանքի ամենադժվար ճանապարհով, ամբողջ հասարակությունը սպասում է ոչ միայն պաշտոնական պատասխանների, այլև վստահության վերականգնման։ Որպեսզի վաղը նորից չսկսվի նման ողբերգական լուրով։