Երկու օր է՝ հայաստանյան ԶԼՄ-ներում ակտիվորեն քննարկվում է ՝ ՌԴ-ում «Ջերմուկի» մեծ խմբաքանակ է արգելափակվել, խախտումներ են հայտնաբերվել։ Օրերս հայտնի դարձավ, որ մակնշման «Անկեղծ նշան» («Честный знак») պետական համակարգը կասեցրել է հայկական «Ջերմուկ» հանքային ջրի խմբաքանակի իրացումը օֆլայն և օնլայն խանութներում։

Ինչպես РБК-ին հայտնել էր Հեռանկարային տեխնոլոգիաների զարգացման կենտրոնի գլխավոր տնօրենի տեղակալ Ռևազ Յուսուպովը, շրջանառության մեջ է եղել 338 հազար շիշ, որոնք այժմ արգելափակված են մինչև ստուգման ավարտը։

Շրջանառության դադարեցման առիթ է հանդիսացել «Ռոսպոտրեբնադզորի» նամակը, որում գերատեսչությունը մատնանշել է «ՌԴ քաղաքացիների կյանքին և առողջությանը հնարավոր վնաս պատճառելու կանխման ուղղությամբ անհապաղ միջոցներ ձեռնարկելու» անհրաժեշտությունը։ Արգելափակման պատճառ են նշվել «պարտադիր պահանջների խախտումները»։ Արգելքի տակ է հայտնվել 2026թ. փետրվարի 17-ի և 2026թ. մարտի 5-ի արտադրության ամսաթվերով արտադրանքը։

ՍԱՏՄ-ն անդրադարձավ այստեղեկություններին՝ նշելով, որ տեսչական մարմինը ՌԴ համապատասխան պատկան մարմիններից՝ «Ռոսպոտրեբնադզոր»-ից կամ «Ռոսսելխոզնադզորից», պաշտոնական որևէ տեղեկություն՝ գրություն, խնդրո առարկայի վերաբերյալ առայժմ չի ստացել:

Գերատեսչությունից հայտնել էին, որ ձեռնարկվում են միջոցներ իրավիճակը պարզաբանելու և համապատասխան քայլեր ձեռնարկելու ուղղությամբ, արդյունքները կհրապարակվեն: Որևէ հստակություն այս հարցով չկա, թե արդյո՞ք արտադրանքը պարունակում է խախտումներ, թե՞ պարզապես ՌԴ-ում կայացվել է քաղաքական որոշում՝ այսկերպ հերթական ազդակը հղել ՀՀ իշխանություններին։

Գաղտնիք չէ, որ ՀՀ իշխանությունների որդեգրած եվրաինտեգրացիայի օրակարգը խիստ մտահոգում է ՌԴ իշխանություններին։ Ապրիլի 1-ին Կրեմլում Նիկոլ Փաշինյանի հետ հանդիպմանը Վլադիմիր Պուտինը հայտարարեց՝ տեսնում են, որ Հայաստանում ընթանում է քննարկում ԵՄ-ի հետ հարաբերությունների զարգացման վերաբերյալ։

«Մենք դրան վերաբերվում ենք լիովին հանգիստ, հասկանում ենք, որ ցանկացած երկիր ձգտում է առավելագույն օգուտ քաղել երրորդ երկրների հետ համագործակցությունից։ Սակայն պետք է ակնհայտ լինի, պետք է ազնիվ կերպով, նախապես, ինչպես ասում են, ի սկզբանե ասված լինի, որ Եվրամիության հետ մաքսային միությունում լինելը և ԵԱՏՄ-ում գտնվելն անհնար է։ Դա պարզապես անհնար է»,- ասել էր Պուտինը։

Նա նշել էր, որ հարցը նույնիսկ քաղաքական չէ, այլ զուտ տնտեսական բնույթի է. «Քանի որ որոշ հարցեր պահանջում են համատեղ մեծ աշխատանք, որը պետք է տարվի տարիներով։ Դա առանձին ապրանքային խմբերի գնահատման տարբերությունն է, այդ խմբերի մուտքը շուկա։ Դա բոլոր ապրանքների համար ֆիտոսանիտարական վերահսկողությունն է։ Ռուսաստանում և Եվրամիության երկրներում ֆիտոսանիտարական պահանջները լիովին տարբեր են, էապես տարբերվում են»:

Կրեմլում Փաշինյան-Պուտին հանդիպումից հետո եղավ նաև ՌԴ փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկի հարցազրույցը։ Ի դեպ, Օվերչուկն այն գործիչն է, որ անընդհատ խոսում է ՀՀ-ԵՄ ինտեգրացիայի որոշման պատճառով Հայաստանի նկատմամբ ռուսական բիզնեսի հետաքրքրության անկման, որոշակի փուլում ԵԱՏՄ-ԵՄ ստանդարտների անհամատեղելիության և բիզնեսի խնդիրների մասին։

Իր այդ հարցազրույցում Օվերչուկը նշել էր, որ Փաշինյանը բացահայտ հայտարարել է, որ հանրապետությունում ռուսական բիզնեսը սպառնալիքի տակ չէ, սակայն փաստերը հակառակն են խոսում։ «Անցած ամառ մենք ՀՀ վարչապետին ուղիղ հարց ուղղեցինք ՀՀ-ում ռուս ներդրողների հեռանկարների վերաբերյալ։ Մեր ուղիղ հարցին ուղիղ պատասխան տրվեց՝ ՀՀ-ում ռուսական բիզնեսին ոչինչ չի սպառնում։ Փաստերն էլ հակառակն են ասում։ Մենք տեսնում ենք, որ մեզ ասում են մի բան, բայց իրականում տեղի է ունենում բոլորովին այլ բան:

Սկզբում խախտվել են ռուսաստանցի գործարարի սեփականության իրավունքները, որը շահեր ուներ էլեկտրաէներգիայի գնման և մանրածախ առևտրի ոլորտում, իսկ այժմ ռուսական պետական ընկերությանն առաջարկ է արվել վաճառել կոնցեսիան»,- ասել էր նա՝ անդրադառնալով ազգային բարերար Սամվել Կարապետյանի շուրջ ծավալված իրավիճակին, ինչպես նաև Հարավկովկասյան երկաթուղու ռուսական կոնցեսիան երրորդ կողմի հանձնելու փաշինյանական առաջարկին։

Ինչպես նշել էր Օվերչուկը, Մոսկվան գիտակցում է, որ արևմտամետներից բացի, ՀՀ-ում կան մարդիկ, ովքեր ցանկանում են կրճատել հարաբերությունները ՌԴ-ի հետ և հեռացնել ռուսական բիզնեսը հանրապետությունից։ Ուստի, ըստ նրա, Հայաստանում ռուսական ընկերությունների ներկայության անցանկալիության մասին խոսակցությունները կբարձրացնեն ՌԴ-ում հայկական բիզնեսի աշխատանքի հարցը։

«Իրականությունն այն է, որ հայկական երկաթուղին, եթե այն պահպանվի, պետք է մնա սեփական տնտեսության կարիքները սպասարկող ճանապարհ, որի իրական հեռանկարները կապված են ԵԱՏՄ-ի հետ։ Մեր շահը Հայաստանի, ինչպես նաև տարածաշրջանի բոլոր պետությունների հետ առևտրի ավելացումն է, բայց եթե մեզ ասում են, որ ռուսական ընկերությունների ներկայությունը Հայաստանում չի համապատասխանում Հայաստանի շահերին, ապա, ելնելով փոխադարձության սկզբունքից, արդարացի կլինի հարցնել՝ եթե ռուսական ընկերություններն ու գործարարները չեն կարող ներկա լինել և վաստակել Հայաստանում, ապա ինչո՞ւ հայկական ընկերություններն ու գործարարները կարող են ներկա լինել և վաստակել Ռուսաստանում»,- նշել էր նա։

Փաշինյան-Պուտին հանդիպմանը ապրիլի 13-ին հաջորդեց Փաշինյանի հանդիպումը հայ խոշոր գործարարների հետ։ Այդ հանդիպմանը, ի թիվս մի շարք այլ հարցերի, ըստ տեղեկությունների, Փաշինյանը փորձել էր փարատել հայ գործարարների մտահոգությունները՝ կապված ՌԴ-ում բիզնեսի հնարավոր խնդիրներին, նշելով, թե դրանք ժամանակավոր են, քանի որ արդեն ձևավորված խաղաղությունն առաջիկայում նոր հնարավորություններ է բացելու հայկական բիզնեսի համար արտերկրում։

Թերևս, շատերն են հասկանում, որ Ադրբեջանի ու Թուրքիայի հետ ապաշրջափակման հեռանկարը հայկական բիզնեսի համար, մեղմ ասած, աղոտ հեռանկար է խոստանում, հատկապես, երբ Երևան-Բաքու, այսպես կոչված, խաղաղությունը փաստաթղթավորված չէ, իսկ հայկական մշակութային, կրոնական ժառանգությունը հարձակման է ենթարկվում Արցախում, ինչը պատերազմի յուրատեսակ ձև է։ Ուստի ռուսական շուկան դեռևս երկար լինելու է առանցքային շուկա հայկական բիզնեսի համար։

Սակայն կարևոր է հասկանալ, որ եթե նախկինում ՌԴ-ի դժգոհությունն արտահայտվում էր բացառապես դիվանագիտական հայտարարությունների մակարդակով, ապա «Ջերմուկ» հանքային ջրի խոշոր խմբաքանակի արգելափակումը փաստում է, որ Կրեմլն արդեն անցնում է գործնական նախազգուշացումների փուլին։ Ռուսաստանի դաշնային մարմինների կողմից որակի վերահսկողության պատրվակով հայկական արտադրանքի արգելափակումն «առևտրային պատերազմի» տարր է, որը Մոսկվան բազմիցս կիրառել է մի շարք այլ երկրների դեպքում։

«Ջերմուկի» թիրախավորումը կարծես պատահական չէ, քանի որ այն հայկական արտահանման ամենաճանաչելի բրենդներից է, ուստի խնդիր ստեղծելով այս ապրանքանիշի համար՝ Ռուսաստանն ուղերձ է հղում ողջ հայկական բիզնես համայնքին՝ ցույց տալով, որ զանգվածային սպառման ցանկացած ոլորտ կարող է հայտնվել հարվածի տակ։

Ռուսական կողմի պաշտոնական պնդումները, թե ԵՄ անդամակցությունը համատեղելի չէ ԵԱՏՄ-ի հետ, ունեն թե՛ իրավական, թե՛ քաղաքական ենթատեքստ։ ԵԱՏՄ միասնական մաքսային գոտին ենթադրում է ընդհանուր արտաքին սակագներ, և ԵՄ-ի հետ ցանկացած սերտացում կարող է հանգեցնել գործող արտոնյալ ռեժիմների վերացմանը։ Մոսկվան բացահայտ ակնարկում է, որ եթե Հայաստանը որդեգրի եվրոպական ստանդարտները, ապա հայկական ապրանքները տեխնիկական անհամապատասխանության պատճառով անմիջապես կկորցնեն վստահությունը ռուսական շուկայում։

«Ջերմուկի» խմբաքանակի կասեցումը պետք է դիտարկել որպես հստակ ազդանշան՝ ռուսական շուկան այլևս երաշխավորված չէ։ Մոտ ապագայում հայկական բիզնեսը կարող է բախվել սանիտարական նոր արգելքների, «Ռոսսելխոզնադզորի» կողմից գյուղմթերքի որակի «հանկարծակի» վատթարացման հայտնաբերման և այլ խնդիրների։ Այս ամենը վկայում է այն մասին, որ հայկական բիզնեսը կանգնած է նոր իրականության առջև։ Եթե Հայաստանը շարունակում է ԵՄ-ի հետ մերձեցման քաղաքականությունը, իսկ այն, ամենայն հավանականությամբ, շարունակվելու է, ապա «Ջերմուկի» դեպքը կարող է դառնալ նախադեպային։ Ուստի հայաստանյան մասնավոր հատվածը պետք է պատրաստ լինի անակնկալների Ռուսաստանում։