Հայաստանին անհրաժեշտ են տնտեսական և ենթակառուցվածքային խոշոր նախագծեր։ Դրանք կօգնեն վերակառուցել և հզորացնել Հայաստանի տնտեսական ներուժը, կմեծացնեն տնտեսական և հաղորդակցային կարողությունները, նոր թափ կհաղորդեն մեր տնտեսական զարգացմանը, էապես կմեծացնեն մեր երկրի տարածաշրջանային դերակատարումը և մեր տնտեսական ու ազգային անվտանգության աստիճանը։
Գագիկ Ծառուկյան
«Առաջարկ Հայաստանին» նախաձեռնությունը ներկայացնում է․
Մեգանախագծեր Հայաստանի համար
Մեգանախանագծերը թույլ են տալիս ստեղծել նոր կարողություններ, բարձրացնել երկրի տնտեսական դինամիզմը, բեկում մտցնել երկրի տնտեսական կյանքում, ստեղծել նոր ավելացված արժեք՝ ապահովելով բարեկեցության նոր մակարդակ։
Խոշոր ենթակառուցվածքային նախագծերը կարող են Հայաստանի համար ապահովել.
1. Դիմացկունություն՝ նվազեցնելով մեր երկրի խոցելիությունը,
2. Տնտեսական աճ՝ խոշորածավալ նախագծերի մուլտիպլիկատիվ ազդեցության տեսքով,
3. Աշխարհաքաղաքական ճկունություն՝ ընդլայնելով արտաքին կապերը,
4. Զարգացման համաչափություն՝ զարգացնելով կյանքը Երևանից դուրս,
5. Միջազգային կերպարի փոփոխություն՝ Հայաստանը վերածելով որոշումներ կայացնող գործընկերոջ։
1. Էներգետիկ և արդյունաբերական ինքնաբավություն
Հիմնական նախագծեր.
• Նոր ատոմակայան՝ ժամանակակից տեխնոլոգիական հագեցվածությամբ,
• Պղնձի ձուլման և ծծմբաթթվի օգտահանման գործարաններ, մետաղական հումքի վերամշակող արդյունաբերության արդիականացում,
• Գլոբալ տվյալների կենտրոններ,
• Ռադիոդեղագործական և միջուկային բժշկության կենտրոն,
• Արտադրական ենթակառուցվածքների արդիականացում (էլեկտրական բաշխիչ ցանցեր, ջրամատակարարում և ջրահեռացում, կապ)։
2. Տրանսպորտ և կապ
Ռազմավարական նպատակը՝ Հայաստանը դարձնել Պարսից ծոց-Սև ծով ժամանակակից միջանցք.
• Հյուսիս-Հարավ մայրուղի (ավարտել),
• Նոր երկաթուղիներ. Իրան-Հայաստան (ինտեգրելով տարածաշրջանային այլ նախագծերի մեջ), Շիրակ-Վանաձոր-Իջևան, հին երթուղիների վերականգնում և վերակառուցում՝ Կարս-Գյումրի, Երևան-Երասխ-Ջուլֆա, Երևան-Իջևան-սահման,
• Սյունիքի տրանսպորտային և էներգետիկ հանգույց – նոր գազատարներ, ջրատարներ, էլեկտրահաղորդման գծեր, ինտերնետային մալուխներ, թունելներ և ճանապարհներ, տարածաշրջանային լոգիստիկ կենտրոն,
• Զվարթնոց օդանավակայանի ընդլայնում. օդանավակայանը դարձնել տարածաշրջանային հանգույց՝ Եվրոպայից Ասիա օդային փոխադրումների համար,
• Երևան – օդանավակայան — Զվարթնոցի տաճար — Վաղարշապատ նոր արագընթաց երկաթուղային գիծ։
3. Համաչափ զարգացում
Թեթևացնել Երևանի գերբեռնվածությունը, զարգացնել մարզերը և բարելավել քաղաքային միջավայրի որակը.
· Պետական հաստատությունների տեղափոխում այլ քաղաքներ,
· Երևանի մետրոյի նոր գծեր,
· Երևանից դեպի Էջմիածին և օդանավակայան տանող արագընթաց երկաթուղի,
· Դիլիջանի զարգացում. կրթական, մշակութային, զբոսաշրջային և բնապահպանական լուծումներ,
· Ուրարտու-Էրեբունի նոր համալիրը Երևանում,
· Անիի պատմամշակութային կլաստեր ։
4. «Հատիս» նախագիծ
«Հատիս» նախագիծն այս շարքում առանձնահատուկ տեղ ունի՝ համատեղելով քաղաքակրթական, հասարակական և տնտեսական նշանակությունները։ Այն ներառում է, մասնավորապես, Քրիստոսի արձանի կառուցումը, որը բերելու է այդ տարածշրջանում տնտեսական կյանքի կտրուկ աշխուժացմանը։ Նախագծի գաղափարաբանությունը հիմնված է «ճանաչում, վերածնունդ, հպարտություն» առանցքային ուղերձների վրա։
Նոր հուշարձանային համալիրի ստեղծմանը մասնակցությունը վերածվում է սոցիալական ստեղծագործականության և նախաձեռնողականության ձևի՝ ներգրավելով անհատների, համայնքների, կազմակերպությունների և բիզնեսի լայն շրջանակ։ Սա սոցիալական մոբիլիզացիայի ձև է, որը կառուցված է ոչ թե հակադրության, այլ՝ համատեղ ստեղծագործության վրա։
5. «Սյունիքի տրանսպորտային և էներգետիկ հանգույց» նախագիծ՝ «զանգեզուրյան» այլևայլ տարբերակումների փոխարեն։
6. Հյուսիս–Հարավ առանցքը՝ որպես ռազմավարական ընտրություն։ Ծրագիր՝ կառուցված Հյուսիս–Հարավ միջանցքի զարգացման շուրջ, TRIPP նախաձեռնության ինտեգրում այս տրամաբանության մեջ։
7. Ենթակառուցվածքների համակցված զարգացումը.
— ճանապարհներ ու երկաթուղիներ,
— գազատարներ,
— նավթատարներ,
— էլեկտրահաղորդման գծեր,
— թվային և հեռահաղորդակցական ենթակառուցվածքներ- ջրատարներ և այլն։
8. Էկոլոգիա և կյանքի բարձր որակ
• «Կանաչ Հայաստան — 2035» ծրագիր. վտանգավոր արդյունաբերությունների վերակառուցում, արտանետումների կրճատում, կլիմայական նախաձեռնություններ Երևանի համար,
• Սևանա լճի պաշտպանություն և վերականգնում,
• Ջրային համակարգերի արդիականացում,
• Երևանի և արվարձանների թափոնների վերամշակման համալիրի կառուցում։
Մեգանախագծերի արդյունավետ նախապատրաստման և իրականացման համար անհրաժեշտ պայմանները
1. Պետական պարտքի արդյունավետ կառավարում. պետական պարտքը՝ որպես զարգացման գործիք, և ոչ՝ բեռ։ Իրական տնտեսական աճի տեմպը պետք է մշտապես ավելի բարձր լինի պարտքի աճի տեմպից։
2. Պետական-մասնավոր գործընկերություն (ՊՄԳ)։ Անհրաժեշտ է ժամանակակից ՊՄԳ մոդել, որը կգրավի մասնավոր, սփյուռքի և միջազգային կապիտալ։
3. Խոշոր արտաքին ներդրումների և ներքին ռեսուրսների ներգրավում։
4. Օրենքի գերակայություն և սեփականության իրավունքների պաշտպանություն. ներդրողները, լինեն հայ թե օտարերկրյա, գործում են միայն իրավական կանխատեսելիության պայմաններում։
5. Մրցակցային և բաց բիզնես միջավայր։ Մրցակցությունը նվազեցնում է նախագծերի ծախսերը և բարելավում ենթակառուցվածքների որակը։ Այն նաև ապահովում է ներդրումային ներուժի առավելագույն հավաքագրում։
6. Մասնագիտական անձնակազմ և բարձրորակ կառավարում. մասնագիտական վերապատրաստման ծրագրեր, սփյուռքի ներուժի օգտագործում, միջազգային մասնագետների ներգրավում և այլն:
Մեգանախագծերը կարող են կառուցել դիմադրողականություն, ստեղծել նոր տնտեսական մասշտաբ, ամրապնդել երկրի դիրքերը և բացել ապագա զարգացման ուղիներ: Դրանք դառնում են նոր դիվանագիտության, ներդրումների և ազգային ինքնագնահատականի հիմք, որը կվերափոխի Հայաստանն առաջիկա տասնամյակների ընթացքում։
Армении необходимы крупные экономические и инфраструктурные проекты. Они помогут восстановить и укрепить экономический потенциал Армении, расширят её экономические и коммуникационные возможности, придадут новый импульс нашему экономическому развитию, существенно повысят региональную роль Армении, а также уровень её экономической и национальной безопасности.
Гагик Царукян
Инициатива «Предложение для Армении» представляет программу․
Мегапроекты для Армении
Мегапроекты позволяют создавать новые мощности, повысить экономическую динамику страны, формировать новую добавленную стоимость, обеспечивая новый уровень благосостояния. Они способны стать прорывом в экономической жизни государства.
Крупные инфраструктурные проекты обеспечат Армении:
1. Устойчивость – за счет снижения уязвимости страны;
2. Экономический рост — благодаря мультипликативному эффекту крупномасштабных проектов;
3. Геополитическую гибкость — через расширение внешних связей;
4. Сбалансированное территориальное развитие — с акцентом на развитие регионов за пределами Еревана;
5. Новый международный имидж — формирование образа Армении как государства-партнёра, способного принимать решения.
1. Энергетическая и промышленная самодостаточность
Ключевые проекты:
• Новая атомная электростанция с современным технологическим оснащением;
• Заводы по переработке меди и серной кислоты, модернизация металлургической отрасли;
• Глобальные центры обработки данных;
• Центр радиофармацевтики и ядерной медицины;
• Модернизация производственной инфраструктуры (электросети, водоснабжение и водоотведение, телекоммуникации).
2. Транспорт и коммуникации
Стратегическая цель — превратить Армению в современный транзитный коридор «Персидский залив — Чёрное море».
Основные проекты:
• Завершение строительства автомагистрали «Север–Юг»;
• Строительство новых железнодорожных линий: Иран–Армения (с интеграцией в другие региональные проекты), Ширак–Ванадзор–Иджеван;
• Восстановление и реконструкция старых маршрутов Карс–Гюмри, Ереван–Ерасх–Джульфа, Ереван–Иджеван–граница;
• Создание Сюникского транспортно-энергетического узла: новые газо- и водопроводы, линии электропередач, интернет-магистрали, тоннели и дороги, региональный логистический центр;
• Расширение аэропорта «Звартноц» и его превращение в региональный авиационный центр, соединяющий Европу и Азию;
• Строительство высокоскоростной железнодорожной линии Ереван — аэропорт — храм Звартноц – Вагаршапат.
3. Пропорциональное развитие
Необходимо снизить чрезмерную перегруженность Еревана, стимулировать развитие регионов и повысить качество городской среды.
• Перенос государственных учреждений в другие города;
• Строительство новых линий ереванского метро;
• Организация высокоскоростной железнодорожной линии Ереван — Эчмиадзин — аэропорт;
• Развитие Дилижана как образовательного, культурного, туристического и экологического центра;
• Создание комплекса «Урарту–Эребуни» в Ереване;
• Формирование историко-культурного кластера «Ани».
4. Проект «Атис»
Проект «Атис» занимает особое место среди инициатив, сочетая цивилизационное, социальное и экономическое значение. Он включает, в частности, строительство статуи Христа, что приведет к резкому оживлению экономической жизни в этом регионе. Идеология проекта основана на ключевых посылах «признание, возрождение, гордость». Участие в создании нового монументального комплекса превращается в форму общественного созидания, объединяющее людей, общины, организации и бизнес. Это модель социальной мобилизации, основанная на сотрудничестве и совместном участии, а не на противопоставлении.
5. Проект» сюникский транспортно-энергетический узел вместо других «Зангезурских» вариантов.
6. Ось север-юг как стратегический выбор. Программа, построенная на развитии коридора Север-Юг, и в ее рамках интегрирование инициативы TRIPP.
7. Комплексное развитие инфраструктуры.
— автомобильные и железные дороги,
— газопроводы
— нефтепроводы,
— линии электропередач,
— цифровая и телекоммуникационная инфраструктура-водопроводы и т.д.
8. Экология и высокое качество жизни
• Программа «Зеленая Армения-2035». реконструкция экологически опасных производств, сокращение выбросов, реализация климатических инициатив для Еревана;
• Защита и восстановление озера Севан,
• Модернизация систем водоснабжения,
• Строительство комплекса по переработке отходов в Ереване и пригородах.
Необходимые условия эффективной подготовки и реализации мегапроектов:
1. Эффективное управление государственным долгом. государственный долг как инструмент развития, а не как бремя. Реальные темпы экономического роста должны превышать темпы роста долга.
2. Государственно-частное партнерство (ГЧП). Необходима современная модель ГЧП, способная привлечь частный, диаспорский и международный капитал.
3. Привлечение крупных внешних инвестиций и внутренних ресурсов.
4. Верховенство закона и защита прав собственности. Инвесторы — армянские или иностранные, действуют только в условиях правовой предсказуемости.
5. Конкурентная и открытая бизнес-среда, обеспечивающая снижение стоимости проектов, улучшение качества инфраструктуры, максимальное привлечение инвестиционного потенциала.
6. Профессиональные кадры и высококачественное управление: программы профессиональной переподготовки, использование потенциала диаспоры, привлечение международных специалистов и т.д.:
Мегапроекты способны укрепить устойчивость государства, придать экономике новый масштаб, усилить международные позиции страны и открыть стратегические пути будущего развития. Они становятся основой новой дипломатии, инвестиций и национальной самооценки, которые преобразят Армению в ближайшие десятилетия.
Armenia needs large-scale economic and infrastructure projects. They will help reconstruct and strengthen Armenia’s economic potential, increase our economic and communication capabilities, give new impetus to our economic development, and significantly enhance our country’s regional role and the degree of our economic and national security.
Gagik Tsarukyan
The «Proposal for Armenia» Initiative Presents․
Megaprojects for Armenia
Megaprojects allow us to create new capabilities, increase the country’s economic dynamism, bring about a breakthrough in the country’s economic life, and create new added value, ensuring a new level of prosperity.
Large-scale infrastructure projects can provide Armenia with:
1. Resilience: by reducing our country’s vulnerability,
2. Economic Growth: in the form of the multiplier effect of large-scale projects,
3. Geopolitical Flexibility: by expanding our external connections,
4. Balanced Development: by developing life beyond Yerevan,
5. A Changed International Image: transforming Armenia into a decision-making partner.
1. Energy and Industrial Self-Sufficiency
Key Projects:
• A new nuclear power plant, equipped with modern technology,
• Copper smelting and sulfuric acid recovery plants, modernization of the metal raw material processing industry,
• Global data centers,
• A radiopharmaceutical and nuclear medicine center,
• Modernization of production infrastructures (electric distribution networks, water supply and sewerage, communications).
2. Transport and Communication
Strategic Goal: To make Armenia a modern Persian Gulf-Black Sea corridor.
• North-South Highway: (to complete),
• New Railways: Iran-Armenia (integrating it into other regional projects), Shirak-Vanadzor-Ijevan, restoration and reconstruction of old routes: Kars-Gyumri, Yerevan-Yeraskh-Julfa, Yerevan-Ijevan-border,
• Syunik Transport and Energy Hub: new gas pipelines, water pipelines, power transmission lines, internet cables, tunnels and roads, a regional logistics center,
• Expansion of Zvartnots Airport: making the airport a regional hub for air transport from Europe to Asia,
• A New High-Speed Railway Line: Yerevan – Airport – Zvartnots Cathedral – Vagharshapat.
3. Balanced Development
To ease the overload on Yerevan, develop the regions, and improve the quality of the urban environment.
• Relocation of state institutions to other cities,
• New lines for the Yerevan Metro,
• A high-speed railway from Yerevan to Etchmiadzin and the airport,
• Development of Dilijan: educational, cultural, touristic, and environmental solutions,
• The new Urartu-Erebuni complex in Yerevan,
• The Ani historical-cultural cluster.
4. The «Hatis» Project
The «Hatis» project holds a special place in this series, combining civilizational, social, and economic significance. It includes, in particular, the construction of the Statue of Christ, which will lead to a sharp revitalization of economic life in that region. The project’s ideology is based on the core messages of recognition, rebirth, and pride.
Participation in the creation of this new monumental complex becomes a form of social creativity and initiative, engaging a wide range of individuals, communities, organizations, and businesses. This is a form of social mobilization built not on opposition, but on co-creation.
5. The «Syunik Transport and Energy Hub» Project: Instead of various «Zangezur» alternatives.
6. The North-South Axis as a Strategic Choice: A program built around the development of the North-South corridor, integrating the TRIPP initiative into this logic.
7. Integrated Development of Infrastructures:
• Roads and railways,
• Gas pipelines,
• Oil pipelines,
• Power transmission lines,
• Digital and telecommunication infrastructures,
• Water pipelines, and others.
8. Ecology and a High Quality of Life
• «Green Armenia — 2035» Program: restructuring hazardous industries, reducing emissions, climate initiatives for Yerevan,
• Protection and Restoration of Lake Sevan,
• Modernization of Water Systems,
• Construction of a Waste Processing Complex for Yerevan and its suburbs.
Necessary Conditions for the Effective Preparation and Implementation of Megaprojects
1. Effective Public Debt Management: Public debt as a tool for development, not a burden. The real economic growth rate must constantly be higher than the rate of debt growth.
2. Public-Private Partnership (PPP): A modern PPP model is needed that will attract private, Diaspora, and international capital.
3. Attraction of Large-Scale Foreign Investment and Domestic Resources.
4. Rule of Law and Protection of Property Rights: Investors, whether Armenian or foreign, operate only under conditions of legal predictability.
5. A Competitive and Open Business Environment: Competition reduces project costs and improves the quality of infrastructure. It also ensures the maximum mobilization of investment potential.
6. Professional Personnel and High-Quality Management: professional training programs, utilizing the potential of the Diaspora, engaging international experts, and so on.
Megaprojects can build resilience, create new economic scale, strengthen the country’s position, and open paths for future development. They become the foundation for a new diplomacy, new investments, and a new national self-esteem, which will transform Armenia in the coming decades.