Ռեժիսոր Մհեր Մկրտչյանը համոզված չէ, որ արվեստը և կինոն ներկայիս իրավիճակում ունեն որևէ ազդեցություն հասարակական տրամադրությունների կամ քաղաքական իրականության վրա, բայց ընդգծում է՝ ընդհանրապես, արվեստը և կինոն մեծ ազդեցություն ունեն հասարակության եթե ոչ՝ ձևավորման, ապա՝ գոնե դրան մասնակցելու առումով։

168 TV-ի «Ռեվյու» հաղորդաշարի հետ հարցազրույցում Մհեր Մկրտչյանը խոսեց Հայաստանի ներկա իշխանության քաղաքականության, ազգային խորհրդանիշների և պատմական հիշողության դեմ արշավի, մտավորականության դերի, քաղաքականության մեջ արվեստի և կինոյի ազդեցության, հայկական հեռուստատեսության «ԿՎՆ»-ացման, հայ մարդուն և քաղաքացուն ձևավորող մշակութային և այլ գործոնների, իր ռեժիսորական աշխատանքի և ֆիլմերի, այսօրվա քաղաքական իրականության և նախընտրական գործընթացների մասին՝ նշելով, որ  այսօրվա իրականությունը, ի թիվս այլ պատճառների, նաև նախորդ տասնամյակների արվեստի ու մշակույթի արդյունքն է։

«Գուցե կոնկրետ այս պահին դա ամենաակտուալը չէ, բայց այն, ինչ որ մենք ունենք այսօր, նաև նախորդ երկար տարիների արվեստի և մշակույթի արդյունքն է։ Չփորձենք հիմա վատաբանել։ Ունենք այն, ինչ ունենք։ Եղել է և՛ լավը, և՛ վատը, բայց ընդհանուր մենք գործ ունենք այն հասարակության հետ, որն ավելի քան 30 տարի ձևավորել են վատ սերիալները, «Կիսաբաց լուսամուտները», և այլն, և այլն, և այլն։ «ԿՎՆ»-ը վատ բան չի, «ԿՎՆ»-ը լավ բան է։ Սխալ է, իմ կարծիքով, մի հատ շտամպ դնել, որ եթե «ԿՎՆ» է, ուրեմն վատ է։ Չէ, «ԿՎՆ»-ը վատ բան չի, պարզապես ամբողջ հարցն այն է՝ ի՞նչ ես ստեղծում դրանից բացի, ի՞նչ մշակույթ ես ստեղծում, ի՞նչ կինո ես ստեղծում, ի՞նչ սերիալներ ես նկարահանում, ի՞նչ հաղորդումներ ես ստեղծում։ Եթե այդ ամբողջն է «ԿՎՆ», դա վատ է»,- կարծում է ռեժիսորը։

Հայտնի ֆիլմերի հեղինակը վատ բան չի համարում բառի լավ իմաստով պետական քարոզչությունը, երբ այն տալիս է ճիշտ և լավ հայրենասեր արժեքներ։ Իր հորեղբոր՝ մեծանուն դերասան Մհեր Մկրտչյանի և իր հոր՝ մեծանուն ռեժիսոր Ալբերտ Մկրտչյանի գործի շարունակողն ընդգծում է՝ «դա լավ է, ոչ թե վատ»։ Սակայն իր խոսքով՝ ամբողջ հարցն այն է, թե ովքեր են այդ քարոզչությունը մշակող մարդիկ, ինչպիսի հայրենասիրական քարոզչություն դա պետք է լինի, ինչ որակի մարդիկ են և ինչ որակ են նրանք տալիս։

«Դե, կներեք, հիմա «Կյանք ու կռիվ» ֆիլմը քարոզչություն էր ինչ-որ իմաստով՝ հայրենասիրություն, հերոս, հայրենիք, ընկերություն, մարդկություն։ Հարցը միշտ լավի և վատի մեջ է, որակի և դրա բացակայության։ Դե, տեսեք, 30 տարի տվել են այն, ինչ որ տվել են, ձևավորվել է այն հասարակությունը, որը ձևավորվել է։ Հիմա կանգնում են, ասում են՝ «ասֆալտն ավելի կարևոր է մարդկանց համար, քան Արցախը կամ հայրենիքը»։ Ներեցեք, իսկ Ձեր մեղքը կա՞ դրանում։ Գուցե 30 տարի պետք է մարդկանց մեջ մտցնեիք այն զգացողությունը, որ Արցախն է կարևոր, հայրենիքն է կարևոր, ոչ թե ասֆալտը։ Կա՞ Ձեր մեղքը դրանում։ Բոլորն անմե՞ղ են»,- նկատում է ռեժիսորը։

Արվեստի գործիչը սկզբունքորեն սխալ է համարում իշխանության բերած օրակարգը քննարկելը, սակայն ցանկանում է տեսնել Նիկոլ Փաշինյանի առաջ քաշած գաղափարներին, ասենք՝ «իրական Հայաստան»-ի կոնցեպտին հակադրվող գաղափարներ և կոնցեպտներ։

«Որպես դրան հակադրող բան արվեստում և մշակույթում, երգարվեստում՝ ի՞նչ եք անում Դուք։ Հիմա որ ասում եմ՝ Դուք, չգիտեմ՝ ում եմ դիմում։ Ի՞նչ եք անում, ի՞նչ եք հակադրում։ Ինքը կոնկրետ անում է սա, ու գուցե, եթե շարունակի դա անել, ևս մի սերունդ հետո կասի.

«Ժողովուրդ, ի՞նչ եք խոսում, ի՞նչ Արարատ։ Արարատն ի՞նչ ա…»։ Եթե շարունակվի էսպես և դրան հակադրվող ոչ մի բան չլինի, երբ մեր մշակույթը, թատրոնը, կինոն, հեռուստաընկերություններ այսօր «հավսար-զգաստ» անելով՝ սկսեն դա սրսկել, իհարկե, մեկ-երկու սերունդ հետո կասեն՝ ի՞նչ Արարատ, ինչի՞ մասին է խոսքը, մենք Արագած ունենք։ Երբ ազդեցությանը չկա հակազդեցություն, վատ, բացասական քարոզին չկա դրական ազդեցությունը՝ որպես դրան հակադրվող բան, մենք կունենանք այն արդյունքը, ինչի մասին ասացի մեկ կամ երկու սերունդ հետո»,- նշեց ռեժիսորը։

Մհեր Մկրտչյանի կարծիքով՝ արվեստը և մշակույթը պետք է ձևավորեն հայ ազգային ինքնությամբ մարդուն, որը նաև քաղաքացի է։ Այս համատեքստում արվեստի գործիչը խոսեց նաև Նիկոլ Փաշինյանի «Քաղաքացու օրը» Հանրապետության հրապարակում տեղի ունեցած «Խաղաղության ձայնը» խորագրով համերգի մասնակիցների և մտավորականության ձայն հանել-չհանելու մասին։

«Ամենավատ բանն ինձ համար միշտ կրկնվելն է, իսկ երբ կրկնվում ես տարիներ շարունակ, սկսում ես ինքդ քեզնից հոգնել, և հիմա այդ պրոցեսն արդեն սկսվել է՝ յուրաքանչյուր հարցազրույցի ընթացքում ինչ կարելի է ասել մտավորականության մասին։

Մտավորականությունը, եթե խոսում ենք թատրոնի, կինոյի մեծամասնության մասին, միշտ հարմարվում օրվա իշխանությանը, եթե ընդհանրացնում ենք՝ որպես մեծամասնություն, որովհետև միշտ կան անհատներ, որոնք չեն հարմարվում։ Դա եղել է, դա կատարվում է այսօր և դա կկատարվի վաղը, եթե փոխվի իշխանությունը։ Դա նորմալ է։ Մի՛ փորձեք գտնել այդ հարցի բանաձևը՝ ինչու է այդպես։ Այդպես է, որովհետև մտավորականությանը սովորեցրել են լինել հարմարվող, մտավորականությանը սովորեցրել են լինել կախված իշխանությունից, և քանի դեռ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո չի եղել Հայաստանում որևէ իշխանություն, որի համար կարևոր է, որ լինի անկախ և իսկական մտավորականություն, որը ճիշտ պահին կասի իր ձայնն առանց վախենալու, այդպես կլինի միշտ»,- նշում է նա։

Խոսելով հայ կինոյի և թատրոնի մեծանուն դեմքերի մասին՝ ռեժիսորը նաև հավելում է. «Երբեմն, երբ տալիս եք ինչ-որ հանճարեղ մարդու անուն, լինի, օրինակ՝ մեծ դերասան, երբեմն տալի՞ս եք հարց՝ իսկ ինքը պետք կլինե՞ր այսօրվա մեր կինոյում, կունենա՞ր նույն հաջողությունը, ինքը ո՞ր սերիալում էր նկարվելու… Ամենասարսափելի բաներից մեկն է դա, երբ մտածում եմ՝ նույն Ֆրունզիկ Մկրտչյանը եթե լիներ այսօր, որտե՞ղ էր նկարվելու, ի՞նչ ֆիլմերում էր նկարվելու, կլինե՞ր նա Մհեր Մկրտչյան, թե՞ ոչ։ Չկա դրա պատասխանը»։

Ինչ վերաբերում է իր ապագա ծրագրերին և պատմական կամ ռազմահայրենասիրական թեմաներով նոր ֆիլմեր նկարահանելու հարցին՝ Մհեր Մկրտչյանը հակընդդեմ հարց է տալիս՝ եթե նկարահանվածն այսօր չեն ցուցադրում, ի՞նչ նոր ֆիլմ նկարահանելու մասին է խոսքը։

«Ես չգիտեմ մնացած ֆիլմերի ճակատագիրը, բայց նույն «Կյանք ու կռիվ»-ը փակված է Հ1-ի ինչ-որ դարակներում և երբեք չեն ցուցադրում և չեն ցուցադրի. ֆիլմը պատկանում է Հ1-ին։ Խոսքը հեռուստատեսությամբ ցուցադրելու մասին է։ Ես չեմ ուզում դրանից սարքել ինչ-որ ծանր բան, որ, վա՜յ, ֆիլմը չի ցուցադրվում։ Ես հասկանում եմ՝ ինչու չի ցուցադրվում, բայց դրանում Ձեր հարցի պատասխանն է՝ ինչու չեն նկարում։ Նկարածը նույնիսկ չեն ցուցադրում, ինչի՞ պետք է նորը նկարեն։ Հիմա ուրիշ գիծ է, հիմա «պետք է չլինի Արարատը»։ Ինչի՞ մասին ենք խոսում… Այս պահին ես չունեմ որևէ հնարավորություն Հայաստանում ֆիլմ նկարահանելու, և մտածել՝ ինչ կուզեի անել, երբ հասկանում եմ, որ չունեմ դրա հնարավորությունը, այս պահին անիմաստ է։ Նույնիսկ, եթե լինի պատվեր, ինչ-որ մի պահի ինչ-որ մեկի առաջ կդնեն պայման, որ պետք է Մհեր Մկրտչյան չլինի»,- պատասխանում է ռեժիսորը։

Մհեր Մկրտչյանը նաև իր կարծիքը հայտնեց քաղաքական իշխանության և ընդդիմության քարոզարշավի մասին՝ կոչ անելով ընդդիմության առաջատար ուժերին այլ մոտեցումներ որդեգրել քարոզարշավում։ Արվեստի գործիչը կարծում է, որ ճիշտ անելու դեպքում ընդդիմությունն, իհարկե, շանսեր ունի հաղթելու ընտրություններում։

Մհեր Մկրտչյանը մասնավորապես այսպես է մեկնաբանում իր տեսակետը.

«Հանուն արդարության պետք է ասեմ, որ ավելի շատ կենտրոնացած եմ «Ուժեղ Հայաստան»-ի ստեղծած կոնտենտի վրա, որովհետև հասկանում եմ, որ նրանք ունեն ավելի մեծ շանսեր շատ ձայներ ստանալու, բայց եթե խոսում ենք ստեղծած կոնտենտի և ստեղծած որակի մասին, ապա այն գոյություն չունի։ Երևի «Ուժեղ Հայաստանն» ունի քաղտեխնոլոգներ, որ իրենց ասում են՝ տենց ճիշտ ա, բայց դա ամենամեծ սխալն է, որովհետև ի՞նչ է նշանակում՝ հաջորդ վարչապետ Սամվել Կարապետյան, այսինքն՝ մենք Ձեզ պետք չե՞նք։ Ես պետք չեմ, Դուք պետք չեք, մեր օպերատորը պետք չի, փողոցում քայլող մարդիկ, որոնք ունեն ընդդիմադիր հայացքներ, պետք չեն։ Դուք արդեն որոշել եք, նույնիսկ յուրաքանչյուր հոլովակի մեջ տիտրերով գրում եք՝ հաջորդ վարչապետ Սամվել Կարապետյան։ Իսկապե՞ս։ Դա ամենամեծ սխալն է, որովհետև դա նշանակում է՝ մարդի՛կ, դուք մեզ պետք չեք։ Է հետո՞։ Դուք հասկանո՞ւմ եք՝ դա ինչի է բերելու։

Համոզված եմ, որ այդ մոտեցումը սխալների միջից ամենամեծ սխալն է… Կներեք, հազար ներողություն, իսկ մենք կրա՞կն ենք ընկել ձեր ձեռքը։ Այսինքն՝ 21-ին չվնասենք, 22-ին չվնասենք, 23-ին չվնասենք, հիմա 2026 թիվն է՝ մտածենք, որ հանկարծ չվնասենք… Ի՞նչ անենք, ձեններս կտրենք, նստենք, ձեն չհանենք, որ հանկարծ չվնասենք… Ճիշտ անելու դեպքում ընդդիմությունն, իհարկե, ունի շանսեր, և գուցե դա է պատճառը, որ կա քննադատություն, որովհետև մնացել է շատ քիչ ժամանակ։ Մյուս կողմից՝ կա նաև դրա երկրորդ կողմը՝ կարևոր է ոչ միայն ընտրությունը, կարևոր է նաև պատրաստ լինել մարդկանց տված ձայները պաշտպանել… Հազար ներողություն ևս հազար անգամ, կա մարդկանց մի մեծ տոկոս, որոնք գուցե իրենց մտածելակերպով ուզում են փոփոխություն, հակաիշխանական են, բայց էնքան են զզված և հիասթափված ամեն ինչից, որ այո՛, այս պահին չեն էլ պատրաստվում գնալ ընտրությունների։

Հիմա հարց. Նիկոլ Փաշինյանն իր ընտրողին ունի, ի՞նչ է անում ընդիմությունը, որ այս մարդկանց՝ հիասթափված և զզված, բերի ընտրատեղամաս, ի՞նչ է անում, որ նրանց սրտին և ուղեղին հասնի։ Լռեք՝ 45 օրից կունենանք Ուժեղ Հայաստա՞ն։ Է բրավո… Երեկ, կարծեմ, հոյակապ վերլուծություն էր արել Ռուբեն Մխիթարյանը՝ կապված մեդիադաշտի հետ։ Երեկ հոյակապ վերլուծություն է արել Վլադիմիր Մարտիրոսյանը։ Հիացել եմ, կիսվել եմ, դրել եմ էջիս։ Հիմա հարց՝ տղե՛րք, կարդո՞ւմ եք։ Կարդում եք՝ չեք հասկանո՞ւմ։ Եթե չեք հասկանում, հանդիպեք՝ իրենք հաստատ կբացատրեն»։

Մհեր Մկրտչյանը Արցախյան ազատամարտի մասին պատմող «Կյանք ու կռիվ» հանրահայտ ֆիլմի, դրա երկրորդ մասի՝ «Կյանք ու կռիվ. 25 տարի անց» կինոնկարի, ինչպես նաև՝ «Իշխանություն», «Իշխանություն 2», «Երեքը և Սնեժինկան», «Взрослая дочь или тест на…», «Дед 005» և այլ ֆիլմերի բեմադրող ռեժիսորն է և սցենարի հեղինակը։ 2015-2023թթ. նա եղել է Մհեր Մկրտչյան արտիստական թատրոնի գեղարվեստական ղեկավարը։

Ամբողջական հարցազրույցը՝ տեսանյութում։