Ռուս քաղաքագետ Սերգեյ Մարկեդոնովն անդրադարձել է  մայիսի 4-5-ին Երևանում կայանալիք Եվրոպական քաղաքական համայնք հարթակի 8-րդ և Հայաստան-Եվրոպական միություն առաջին գագաթնաժողովներին ու այդ ֆոնին՝ Վլադիմիր Զելենսկիի սպասվող այցին Երևան։

Մարկեդոնովն իր թելեգրամյան էջում «Վլադիմիր Զելենսկու այցը Երևան․ դիվանագիտական ազդա՞կ, թե՞ պարզապես գագաթնաժողովի ընթացակարգային տարր» վերտառությամբ գրառման մեջ գրում է, որ առաջին հայացքից այդ միջոցառումներին Զելենսկիի անձնական ներկայության նշանակությունը չարժե գերագնահատել․ նրա մասնակցությամբ, թե առանց՝ երևանյան ֆորումների գաղափարական ուղղվածությունն ակնհայտ է։

Վերլուծաբանը հիշեցնում է, որ անցյալ տարի Կոպենհագենի ԵՔՀ գագաթնաժողովի արդյունքներն ամփոփելիս՝ Դանիայի վարչապետ Մետտե Ֆրեդերիկսենը հայտարարել էր․ «Բոլորին պարզ է, որ Ռուսաստանը սպառնալիք է ոչ միայն Ուկրաինայի, այլև ողջ Եվրոպայի համար»։

Իհարկե, ըստ նրա, ԵՄ երկրների ղեկավարներն ամբողջ աշխարհը չեն ներկայացնում, սակայն ՌԴ-ի  համար կարևոր է հասկանալ և փոխանցել այս քաղաքական «նեթվորքինգի» ընդհանուր մթնոլորտը։

«Այնուամենայնիվ, եթե Զելենսկին իսկապես այցելի Հայաստան, չարժե նաև թերագնահատել այդ այցի նշանակությունը։ Նախ, ԽՍՀՄ փլուզումից հետո հայ-ուկրաինական բարձր մակարդակի շփումները բավական սահմանափակ են եղել։ 1996 թվականի մայիսին և 2022 թվականի հոկտեմբերին Երևան է այցելել Ուկրաինայի երկրորդ նախագահ Լեոնիդ Կուչման։ Վիկտոր Յանուկովիչը ևս եղել է Հայաստանում, սակայն որպես կառավարության ղեկավար՝ մասնակցելով Սպիտակի երկրաշարժի 20-ամյակին նվիրված միջոցառումներին։ Հայաստանի երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանը երեք անգամ այցելել է Կիև (մեկ անգամ՝ Յանուկովիչի երդմնակալությանը մասնակցելու համար, ապա՝ պաշտոնական այցով, և մեկ անգամ էլ՝ բանակցությունների ու Եվրո-2012-ի եզրափակիչ խաղը դիտելու նպատակով)։ Ըստ էության՝ սա է ամբողջ պատկերը։ Հետխորհրդային շրջանում Ուկրաինան դարձել է Ադրբեջանի ռազմավարական գործընկերը։ Դրան հավելենք նաև նրա ընդգծված հեռացումը Մոսկվայից (հիշեցնենք, որ Կուչմայի «Ուկրաինան Ռուսաստան չէ» գիրքը լույս է տեսել «երկրորդ Մայդանից» տասը տարի առաջ)։ Սակայն այսօր Հայաստանը, որը 1991-ից հետո՝ ի տարբերություն Ադրբեջանի, ընտրել էր Ռուսաստանի հետ ռազմավարական դաշնակցի ուղին, գնում է իր արտաքին քաղաքական մոտեցումների վերանայման ճանապարհով»,- նշում է Մարկեդոնովը՝ հավելելով, որ կոմպլեմենտար քաղաքականությունն ու դիվերսիֆիկացիան միշտ էլ եղել են Երևանի առաջնահերթություններից։

Մարկեդոնովը հիշեցնում է՝ կոմպլեմենտարության գաղափարը շրջանառության մեջ է դրվել Ռոբերտ Քոչարյանի նախագահության տարիներին, իսկ «CEPA» համաձայնագիրը ստորագրվել է Սերժ Սարգսյանի կողմից։ Սակայն, Մարկեդոնովի գնահատմամբ, կա սկզբունքային տարբերություն․ այն ժամանակ մյուս ուղղությունները պարզապես լրացնում էին հիմնական՝ ռուսական վեկտորը, ոչ թե ստվերում այն։

«Ամենավատ երազում անգամ  Քոչարյանի կամ Սարգսյանի մտքով չէր անցնի «ՀԱՊԿ-ը սպառնալիք է Հայաստանի համար» բանաձևը»,- գրում է Մարկեդոնովը։

Այսօր, նրա կարծիքով, ՀՀ իշխանություններն այլ առաջնահերթություններ ունեն.

«Եվ թեև ԵՄ անդամակցությունը Երևանի համար իրական հեռանկար չէ (ի տարբերություն Թբիլիսիի՝ Հայաստանը նույնիսկ թեկնածու երկրի կարգավիճակ չունի), իշխանությունները փորձում են մոտենալ Բրյուսելին՝ երբեմն անտեսելով անգամ ԵԱՏՄ-ից և Ռուսաստանի հետ համագործակցությունից բխող ակնհայտ տնտեսական առավելությունները։ Այս համատեքստում Զելենսկու հնարավոր այցը Երևան կարող է դառնալ Հայաստանի արտաքին քաղաքական դիվերսիֆիկացիայի նոր փուլի կարևոր (և որոշների համար՝ նաև ռիսկային) խորհրդանիշ։ Այն կարող է ուրվագծել երկրի ապագա ուղին՝ «Քաղաքացիական պայմանագրի» ընտրական հաջողության դեպքում։ Չի բացառվում, որ իրավիճակը հիշեցնի 1980-ականների վերջի հայտնի երգի տողերը՝ «լքեցիր քո հարազատ ափը, բայց մյուսին այդպես էլ չհասար»։ Ի վերջո, Ուկրաինան 2013-2026 թվականներին այդպես էլ լիարժեք «եվրոպական ափ» չդարձավ․ Բրյուսելում այն ավելի շատ դիտվում է՝ որպես եվրոպական սահմանագիծ (ֆրոնտիր)։ Սակայն, ի տարբերություն Հայաստանի, Ուկրաինան գոնե աշխարհագրորեն Եվրոպայում է գտնվում։ Միևնույն ժամանակ, Ռուսաստանին դիմակայելով՝ Կիևը փորձում է ակտիվանալ նաև այն տարածաշրջաններում, որոնք Մոսկվայի համար առանձնահատուկ նշանակություն ունեն՝ Մերձավոր Արևելքում և Հարավային Կովկասում»,- գրում է Սերգեյ Մարկեդոնովը։