Ամբողջ դահլիճը լռել էր։ Ոչ ոք չէր կարող հավատալ, որ այն մարդը, ում երգերը դարձել էին հազարավոր ընտանիքների կյանքի մաս, այլեւս երբեք բեմ չի վերադառնա։ Բայց ամենացավալին սա էր. իր վերջին պահերին, ըստ տեղեկությունների, նա մի բան ասաց իր կնոջը, որը դեռևս ցնցում է մարդկանց նույնիսկ տարիներ անց:

Ասում են՝ այդ օրը հենց սկզբից տարբերվում էր։ Տարօրինակ լռություն լցվեց տունը։ Արամ Ասատրյանը լուռ նստել էր պատուհանի մոտ և առանց որևէ բառ ասելու նայում էր հեռավոր քաղաքի լույսերին։ Նրա կինը զգաց, որ ինչ-որ բան այն չէ։ Նա զգուշորեն մոտեցավ նրան, բռնեց նրա ձեռքը և կամացուկ հարցրեց.

-Արամ… ի՞նչ է պատահել։

Մի քանի վայրկյան նա լուռ մնաց։ Հետո նա դանդաղ շրջվեց դեպի նա։ Ավելի ուշ ականատեսները պատմեցին, որ նրա աչքերում տխրություն կար, որը նման չէր այն ամենին, ինչ նրանք երբևէ տեսել էին: Եվ հետո եկան այն խոսքերը, որոնք հետագայում գրեթե լեգենդար էին դառնալու:

«Եթե մի օր չվերադառնամ… խոստացիր, որ իմ երգերը կշարունակեն ապրել մարդկանց սրտերում…»:

Սկզբում նրա կինը չէր էլ հասկանում, թե ինչու է նա նման բան ասելու։ Նա փորձեց ժպտալ, հանգստացնել նրան, փոխել թեման և վստահեցնել, որ ամեն ինչ լավ կլինի: Բայց Արամը շարունակում էր նայել նրան նույն լուրջ արտահայտությամբ, կարծես արդեն գիտեր մի բան, որ ոչ ոք չգիտեր։

Այդ գիշեր ընտանիքի անդամները հիշեցին, որ երգչուհին անսովոր հանգիստ էր թվում։ Նա ժամերով զրուցում էր երեխաների հետ, հիշում էր հին համերգները, դժվար տարիները, այն օրերը, երբ ոչ ոք անգամ իր անունը չգիտեր։ Հաղորդվում է, որ նա ասել է, որ իր կյանքի ամենամեծ գանձը երբեք չի եղել համբավը կամ հաջողությունը. դա իր ընտանիքի սերն է:

Բայց ամենացնցող պահը դեռ առջեւում էր։

Տարիներ անց նրա կինը վերջապես ուժ գտավ հրապարակայնորեն խոսելու այն մասին, թե իրականում ինչ է տեղի ունեցել իր վերջին ժամերին։ Նրա խոսքով՝ ինքը իրեն հանգիստ կանչել է մեկ այլ սենյակ։

«Նստիր իմ կողքին… Ես ուզում եմ քեզ մի բան ասել»:

Նա ավելի ուշ խոստովանեց, որ իր ձայնը թույլ էր թվում, բայց տարօրինակ կերպով ինքնավստահ: Ամուր բռնած նրա ձեռքը, նա շշնջաց.

«Մարդիկ ինձ կհիշեն բեմի համար… երգերի համար… բայց միայն դուք գիտեք, թե որքան հոգնեցի ես իսկապես…»

Այդ խոսքերից հետո լռությունը լցվեց սենյակը։ Նրա կինը այլեւս չէր կարողանում զսպել արցունքները։ Նա չէր պատկերացնում, որ սա կդառնա նրանց վերջին անկեղծ զրույցը միասին:

Արամ Ասատրյանը հանրությանը միշտ ուժեղ, կենսուրախ, կյանքով լեցուն է թվացել։ Բեմում նա ժպտում էր, կատակում ու կրքոտ երգում սիրո, սրտացավության ու կարոտի մասին։ Սակայն հարազատների խոսքերով, նա իր հոգու խորքում հաճախ ծանր էմոցիոնալ բեռներ էր կրում։ Տարիների անվերջ ելույթները, ճանապարհորդությունները, ճնշումներն ու սպասումները կամաց-կամաց սպառել էին նրան։

Եվ հենց դա է պատճառը, որ նրա վերջին խոսքերն այդքան խորը հուզեցին մարդկանց։

Ընտանիքի անդամներն ասում են, որ նա բազմիցս խնդրել է կնոջը թույլ չտալ, որ իրենց երեխաները մոռանան իրենց արմատները: Ամեն ինչից առավել նա ցանկանում էր, որ ընտանիքը միասնական մնար, ինչ էլ որ պատահեր:

«Փողը գալիս ու գնում է… մարդիկ կարող են նույնիսկ անունը մոռանալ… բայց եթե ընտանիքը քանդվում է, ամեն ինչ կորչում է…»:

Այդ խոսքերը հավերժ մնացին բոլոր նրանց հիշողության մեջ, ովքեր լսում էին դրանք։

Երբ նրա մահվան լուրը տարածվեց, մարդիկ անհավատությամբ լցվեցին փողոցները։ Շատերը պարզապես հրաժարվեցին ընդունել այն։ Նրա երգերն արձագանքում էին ամենուր՝ մեքենաներից, խանութներից, ռեստորաններից և բնակարանների բաց պատուհաններից: Կարծես մի ամբողջ ժողովուրդ փորձում էր վերջին անգամ լսել նրա ձայնը:

Բայց, թերեւս, ամենաէմոցիոնալ պահը տեղի է ունեցել հրաժեշտի արարողության ժամանակ։

Հարյուրավոր մարդիկ մոտեցան ընտանիքին՝ կրկնելով նույն նախադասությունը.

«Նա պարզապես երգիչ չէր, նա մեր կյանքի մի մասն էր…»

Նրա կինը հազիվ էր խոսում։ Այնուամենայնիվ, մոտակայքում գտնվողների կարծիքով, նա լուռ կրկնեց միայն մեկ բան.

«Նա զգում էր դա… կարծես ինչ-որ կերպ գիտեր…»:

Դրանից հետո սկսվեցին անհամար խոսակցություններ ու քննարկումներ։ Ոմանք կարծում էին, որ Արամ Ասատրյանն իսկապես զգացել է իր վախճանը: Մյուսները կարծում էին, որ նա պարզապես ուժասպառ է եղել տարիներ շարունակ պայքարելուց և զոհաբերություններից հետո: Բայց, անկախ կարծիքներից, բոլորը միակարծիք էին մի բանում՝ նրա վերջին խոսքերը սովորական չէին հնչում։

Նույնիսկ այսօր՝ տարիներ անց, մարդիկ շարունակում են հիշել այդ պատմությունը։

Նրա երաժշտությունը դեռ հնչում է հարսանիքների, ընտանեկան հավաքույթների և ուշ գիշերային երկար ճանապարհորդությունների ժամանակ: Եվ ամեն անգամ, երբ նրա ձայնը լսվում է, շատերը հիշում են անմոռանալի դարձած նախադասությունը.

«Թող իմ երգերը ապրեն մարդկանց սրտերում…»

Եվ գուցե այդ ցանկությունն իսկապես իրականացավ։

Նույնիսկ ավելի երիտասարդ սերունդները, ովքեր երբեք չեն ապրել նրա փառքի գագաթնակետին, դեռ լսում են նրա երգերը և զարմանում, թե ինչպես կարող է մի մարդ այդքան հույզեր, ցավ և սեր լցնել երաժշտության մեջ: Շատերն ասում են, որ նրա ձայնում ինչ-որ բան անհնար էր բացատրել՝ վիշտ ու ջերմություն, որն անմիջապես հասնում էր մարդկանց հոգիներին:

Եվ գուցե հենց այդ պատճառով էլ նրա վերջին խոսքերը դարձան լեգենդ։

Որովհետև մարդիկ միայն մեծ արվեստագետներին չեն հիշում։

Նրանք հիշում են նրանց, ովքեր դիպել են մարդու սրտին:

Իսկ Արամ Ասատրյանը հենց այդպիսի մարդ էր։