2020 թվականի 44-օրյա պատերազմի օրերին և դրանից հետո արտասահմանյան տարբեր աղբյուրներ, գործիչներ պնդել են, որ Արցախում Ադրբեջանն օգտագործել է ֆոսֆորային զինամթերք, որը նրան Ուկրաինան էր մատակարարել: Իհարկե, այլ աղբյուրներ էլ հավանական էին համարել Իսրայելի կողմից դրանց մատակարարումը:

Այսօր Երևանում Ուկրաինայի նախագահ Զելենսկին հնարավորություն ուներ հերքելու այս տարիներին շրջանառվող տեղեկությունները, երբ հայ լրագրողներից մեկը նրան հարց ուղղեց, թե ինչու էր Կիևը 44-օրյա պատերազմի ընթացքում ֆոսֆորային զինամթերք մատակարարում Բաքվին, բայց նա պարզապես «փախավ»: Գուցե նման պահվածքի համար Զելենսկին ունե՞ր պատճառ:

Հիմա անդրադառնանք Ֆրանսիայի նախագահ Մակրոնին, ավելի կոնկրետ՝ Եվրոպական քաղաքական համայնքի (ԵՔՀ) 8-րդ գագաթնաժողովի շրջանակում նրա արած հետևյալ հայտարարությանը. 

«Եկեք ազնիվ լինենք՝ 8 տարի առաջ ոչ ոք այստեղ չէր գա, և այն փաստը, որ մենք այսքան շատ առաջին այցեր ունենք Ձեր երկիր, իսկապես լավ ցուցանիշ է, որովհետև 8 տարի առաջ այս երկիրը սեղանի շուրջ նստած բազմաթիվ երկրների կողմից դիտարկվում էր՝ որպես Ռուսաստանի դե ֆակտո արբանյակ»:

Արդյո՞ք առաջին այց ասվածը վերաբերում է նաև Ֆրանսիային, սակայն հարկ է հիշեցնել, որ 2006 թվականին Հայաստան է այցելել Ֆրանսիայի նախագահ Ժակ Շիրակը, և այցի  շրջանակում տեղի էր ունեցել ֆրանսիական հրապարակի բացման հանդիսավոր արարողությունը, 2011 թվականին Հայաստան էր եկել նախագահ Նիկոլա Սարկոզին, 2014 և 2015 թվականներին Հայաստան էր այցելել Ֆրանսուա Օլանդը:

Եվ քանի որ խոսք եղավ այցերի մասին, հավելենք, որ 2024 թվականին 168.am-ը գրել է Փաշինյանի ֆրանսիական կայացած և Մակրոնի չկայացած այցերի մասին, ավելին՝ այդ ժամանակ՝ 2021 թվականի հուլիսին, «Ազատություն» ռադիոկայանի տաղավարում Ֆրանսիայի դեսպանը, ի պատասխան լրագրողի՝ Մակրոնի այցի կոնկրետ ժամկետների մասին հարցին, ասել էր. «Այն տեղի կունենա այն ժամանակ, երբ առավել օգտակար կլինի»:

Գուցե Արցախի հայաթափումից հետո և ՀՀ ԱԺ ընտրություններից առաջ այս ժամանակահատվա՞ծն է օգտակար Մակրոնի համար: Ի դեպ, նշենք, որ 2025 թվականին Ֆրանսիայի նախագահ Մակրոնը հայտարարել էր, որ Նիկոլ Փաշինյանին հեռախոսազրույցի ժամանակ փոխանցել է «Ֆրանսիայի համերաշխությունը՝ ընդդեմ հայկական ժողովրդավարությունն ապակայունացնելու փորձերի»:

Մենք բազմիցս գրել ենք, որ Ֆրանսիան Հայաստանին զենք որոշեց մատակարարել միայն Արցախի հայաթափումից հետո:

168.am–ը հրապարակել է նաև՝ «Արդյո՞ք Ֆրանսիա-Ադրբեջան ռազմական համագործակցության արդյունքը «երևացել» է 44-օրյա պատերազմի դաշտում, կամ ի՞նչ տեսքով է նկատվել» վերտառությամբ հոդված: Մենք, բնավ, նպատակ չունենք բարեկամ Ֆրանսիային հեղինակազրկելու, ընդամենը չոր փաստեր ենք ներկայացնում:

Եվ քանի որ Երևանում է նաև Կանադայի վարչապետը, 44-օրյա պատերազմի ժամանակ բացահայտված մի դրվագ էլ իրենց առնչությամբ հիշեցնենք:

Մասնավորապես, պատերազմի ընթացքում Արցախի ՊԲ-ին հաջողվել էր խոցել թուրքական արտադրության Bayraktar TB2 տեսակի ԱԹՍ։ Ավելի ուշ Արցախի ՊԲ-ն տեսանյութ էր հրապարակել, և կադրերից մեկում երևում էր կանադական արտադրության CMX 15D օպտիկա, որից կա թուրքական արտադրության հարվածային Bayraktar TB2 ԱԹՍ-ների վրա: Սրանից հետո էմբարգո էր կիրառվել, և Թուրքիան ստիպված էր մշակել ASELFLIR-500 օպտիկական համակարգը:

Իսկ Եվրոպական քաղաքական համայնքի (ԵՔՀ) 8-րդ գագաթնաժողովին մասնակցելու նպատակով Հայաստանում է նաև Չեխիայի վարչապետ Անդրեյ Բաբիշը, ով օրեր առաջ Ադրբեջանում էր, որտեղ ռազմական կամ պաշտպանական լուրջ պայմանավորվածություններ է ձեռք բերել Ալիևի հետ, այսինքն, Չեխիան Սլովակիայի օրինակով մտադիր է Բաքվին ոչ միայն սպառազինություն վաճառել, այլև համատեղ ձեռնարկություն բացել:

Երևանում ընթացող միջազգային քաղաքական միջոցառումը չի անտեսել նաև Իտալիայի վարչապետ Ջորջա Մելոնին, ով, ըստ ադրբեջանական աղբյուրների, Հայաստանից մեկնելու է Ադրբեջան, ինչը հաջորդելու է Ադրբեջանի պաշտպանության նախարար Զաքիր Հասանովի՝ Իտալիա կատարած այցին: Բաքուն նաև Իտալիայի հետ է պաշտպանական համագործակցությունն ամրապնդում:

Նշենք, որ 2024 թվականին Իտալիան Ադրբեջանին մատակարարել էր C-27J Spartan մոդելի ռազմատրանսպորտային ինքնաթիռներ, որը թույլ է տալիս տակտիկական աջակցություն ապահովել զորքին, հատուկ նշանակության ուժերին և այլն: Իսկ ադրբեջանական աղբյուրներն առաջիկայում խոստանում են, որ Ադրբեջան-Իտալիա պաշտպանական համագործակցությանն առնչվող նորություններ են լինելու:

Ինչ վերաբերում է Ադրբեջան-Հայաստան խաղաղության օրակարգին ու հարաբերություններին, ապա Եվրոպական քաղաքական համայնքի գագաթնաժողովն ապացուցեց, որ հայելային ասվածը գոյություն չունի: Օրինակ, Ալիևը եվրոպական գործիչների հավաքին մասնակցություն ապահովեց տեսակապով, բայց Նիկոլ Փաշինյանը պատրաստ է 2028 թվականին Բաքու այցելել՝ մասնակցելու Եվրոպական քաղաքական համայնքի 12–րդ գագաթնաժողովին, որն այնտեղ կանցկացվի։ Ավելին, Նիկոլ Փաշինյանն իր ընդդիմախոսներին պարբերաբար մեղադրում է, թե պատերազմաբեր, սադրիչ ձևակերպումներ են անում, մինչդեռ իր ելույթի ժամանակ Բաքվի բռնապետը հատուկ շեշտել է.

«2023 թվականի սեպտեմբերին Ադրբեջանը վերջ դրեց սեպարատիզմին Ղարաբաղում։ Մենք իրականություն դարձրեցինք ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի 4 բանաձևերը, որոնք թղթի վրա էին մնացել 30 տարի: Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունն ունի նույն արժեքը, ինչ ցանկացած այլ երկրի տարածքային ամբողջականությունը, և այս հարցում երկակի ստանդարտներն անընդունելի են»:

Այնուհետև Ալիևը Եվրոպական խորհրդարանին մեղադրել է խաղաղության գործընթացին վնասելու և սաբոտաժի մեջ:

«Եվ սրա պատճառն այն է, որ Ադրբեջանը վերականգնել է իր տարածքային ամբողջականությունն ու ինքնիշխանությունը, վերջ դրել սեպարատիզմին և պատասխանատվության է ենթարկել ռազմական հանցագործներին»,- ընդգծել է նա:

Այսինքն, ղարաբաղյան շարժման մասնակիցներին, արցախյան պատերազմի մասնակիցներին, Արցախի ռազմաքաղաքական նախկին ղեկավարությանն Ալիևը բացահայտ հանցագործ է համարում և ասում, որ «նյուրնբերգյան դատավարություն» է իրականացրել, և Նիկոլ Փաշինյանը ոչ մի կերպ չի արձագանքում:

Եվ սա այն դեպքում, որ երբ այսօրվա իշխանությունն ընդդիմություն էր, ՀՀ երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանին մեղադրում էր, թե ինչու նույն պահին չպատասխանեց այդ ժամանակ Ղազախստանի նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաևին, երբ նա ԵԱՏՄ նիստի ժամանակ կարդում էր Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի նամակը:

Մյուս կողմից, Ալիևն այսօր տեսակապով ասաց այն, ինչ Փաշինյանը մտածում է և ակնարկում է: Իսկ Ադրբեջանի նախագահը մի հարցում ճիշտ է՝ Եվրոպան և եվրոպական քաղաքակրթությունը չպիտի դիմի երկակի ստանդարտների, երբ հատկապես խոսքն ազգերի ինքնորոշման և մարդու իրավունքների մասին է: